Okulların açılması bazı çocuklar için heyecandan çok kaygı anlamına gelebiliyor. Ağlama, karın ya da baş ağrısı, ebeveynden ayrılmak istememe ve okulu reddetme gibi belirtilerin arkasında ayrılık kaygısından başarısızlık korkusuna, sosyal kaygıdan akran zorbalığına kadar farklı nedenler bulunabiliyor.
Yeni eğitim yılı yaklaşırken evlerde okul hazırlıkları hızlandı. Ancak çantalar hazırlanıp uyku düzeni yeniden kurulurken bazı çocuklar için okula dönüş hiç de kolay olmayabiliyor. “Okula gitmek istemiyorum” cümlesi kimi zaman ebeveyn tarafından inat, isteksizlik ya da nazlanma olarak yorumlansa da çocuğun anlatmakta zorlandığı bir kaygının işareti olabilir.
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikolog Buse Başakgil, her okul reddinin aynı nedenden kaynaklanmadığına dikkat çekiyor. Ayrılık kaygısı, yeni sınıfa uyum güçlüğü, akademik başarısızlık korkusu veya sosyal kaygının yanı sıra akran zorbalığı ve dışlanma da çocuğun okula gitmek istememesinin altında yatabiliyor. Bu nedenle çocuğu yalnızca okula göndermeye odaklanmak yerine, “Okulda seni zorlayan ne var?” sorusunun yanıtını aramak önem taşıyor. Klinik Psikolog Buse Başakgil, okula uyum sürecinde çocukların yaşadığı kaygıyı anlamanın yollarını ve ebeveynlerin bu süreçte nasıl yaklaşması gerektiğine ilişkin önerilerini bizlerle paylaştı.
“Okula gitmek istemiyorum” her zaman inat ya da isteksizlik anlamına gelmiyor. Çocuk, ifade etmekte zorlandığı bir kaygıyı davranışlarıyla anlatıyor olabilir.
Okula uyum her çocukta aynı sürede gerçekleşmiyor
Okula başlamak çocuk için yalnızca yeni bir eğitim döneminin başlangıcı değil; aileden ayrılmak, yeni arkadaşlıklar kurmak, kurallara uyum sağlamak ve akademik beklentilerle karşılaşmak anlamına geliyor. Bazı çocuklar bu değişime birkaç gün içinde uyum sağlarken, bazı çocukların daha uzun süre desteğe ihtiyacı olabiliyor. Özellikle okula gitme zamanı yaklaştığında yoğun kaygı, ağlama, ebeveynden ayrılmak istememe, karın ağrısı veya baş ağrısı gibi belirtiler ortaya çıkıyorsa, davranışın altında yatan nedenin araştırılması önem taşıyor.
Okula gitme zamanı yaklaştığında başlayan karın ağrısı, baş ağrısı, ağlama veya ebeveynden ayrılmak istememe gibi belirtiler, çocuğun yaşadığı kaygının işareti olabilir.
“Okula Gitmek İstemiyorum” cümlesinin arkasında ne var?
Günlük dilde sıklıkla kullanılan “okul fobisi” ifadesi yerine, çocuğun okula gitmesini engelleyen kaygının kaynağının anlaşılması daha önemli. Okul reddi daha geniş bir kavram olarak çocuğun okula gitmekte veya okulda kalmakta güçlük yaşamasını ifade ediyor. Aynı davranış farklı çocuklarda farklı nedenlerden kaynaklanabiliyor. Bir çocuk annesinden ayrılmaktan korktuğu için okula gitmek istemeyebilirken, başka bir çocuk akranları tarafından dışlandığı için okulu reddedebilir. Bir başka çocuk ise derslerde başarısız olmaktan veya sınıfta hata yapmaktan korkabilir.
Okul reddinin altında;
Ayrılık kaygısı,
Sosyal kaygı,
Akademik başarısızlık korkusu,
Akran zorbalığı,
Öğrenme güçlükleri,
Öğretmenle yaşanan sorunlar,
Yeni okul veya sınıfa uyum güçlüğü,
Ergenlerde depresif belirtiler gibi farklı etkenler bulunabiliyor.
Okul reddinin arkasında akran zorbalığı veya dışlanma da bulunabilir. “Korkacak bir şey yok” demeden önce çocuğun okulda kendisini gerçekten güvende hissedip hissetmediğini anlamak önemli.
Sebep inat değil, kaygı olabilir
Okula gitmek istemeyen çocuklar zaman zaman “inatçı”, “şımarık” veya “söz dinlemiyor” şeklinde değerlendirilebiliyor. Ancak yoğun kaygı yaşayan bir çocuk için okula gitmek gerçekten zorlayıcı olabiliyor. Bu nedenle çocuğu tehdit etmek veya cezalandırmak sorunu çözmeyebiliyor. Öte yandan kaygı nedeniyle her seferinde okula gitmesine izin vermek de kaçınma davranışını güçlendirebiliyor. Bu noktada yaklaşımın “şefkatli ama kararlı” olması önem taşıyor. Ebeveyn, çocuğa “Okula gitmek seni şu anda gerçekten kaygılandırıyor olabilir. Bunun zor olduğunu anlıyorum. Ama birlikte bunun üstesinden gelebileceğimize inanıyorum” mesajını verebilir.
Okul korkusunun nedeni akran zorbalığı olabilir
Çocuğun okulu reddetmesinin altında zorbalık veya dışlanma da bulunabiliyor. Çocuk okulda yaşadığı olumsuz bir deneyim nedeniyle okulu tehdit olarak algılayabiliyor. Bu nedenle “Okula gitmek istemiyorum” diyen çocuğa yalnızca “Korkacak bir şey yok” demek yerine, okulda kendisini güvende hissedip hissetmediğinin araştırılması gerekiyor. Özellikle çocuğun okul günlerinde belirgin fiziksel yakınmalar yaşaması, ancak tatil günlerinde bu belirtilerin azalması dikkatle değerlendirilmesi gereken bir durum olarak öne çıkıyor. Fiziksel belirtilerin psikolojik kaynaklı olduğu varsayılmadan önce tıbbi nedenlerin de değerlendirilmesi gerekiyor.
Uzmanlar, okul kaygısında “şefkatli ama kararlı” bir yaklaşım öneriyor. Çocuğun duygusunu küçümsemeden dinlemek kadar, kaygı nedeniyle okuldan sürekli kaçınmasına izin vermemek de önem taşıyor.
Ebeveynler ne yapmalı?
Okula uyum sürecinde ebeveynlerin amacı çocuğun kaygısını tamamen ortadan kaldırmak değil, kaygıyla baş etme becerisini desteklemek olmalı.
Vedalaşmayı uzatmayın: Kısa, sakin ve tutarlı bir vedalaşma rutini oluşturun.
Duyguyu küçümsemeyin: “Bunda korkacak ne var?” veya “Artık büyüdün” gibi ifadeler yerine çocuğun yaşadığı duyguyu kabul edin.
Sabah rutinini düzenleyin: Uyku, kahvaltı, hazırlanma ve evden çıkış saatlerinin öngörülebilir olması çocuğun kontrol duygusunu destekleyebilir.
Okulu ceza olarak kullanmayın: Okulun tehdit veya cezalandırma aracı olarak kullanılması, çocukta okula yönelik olumsuz algıyı güçlendirebilir.
Nedeni sorun: “Okula gitmek istemiyorum” diyen çocuğa “En zor gelen şey ne?” diye sormak, sorunun kaynağını anlamaya yardımcı olabilir.
Ne zaman uzman desteği alınmalı?
Çocuk sürekli ve yoğun biçimde okula gitmeyi reddediyorsa, okula gitme düşüncesiyle belirgin kaygı yaşıyorsa, tekrarlayan fiziksel yakınmalar gösteriyorsa, okul başarısında düşüş yaşanıyorsa, arkadaş ilişkileri bozuluyorsa veya zorbalık şüphesi bulunuyorsa profesyonel değerlendirme alınması önem taşıyor.
Uzun süreli devamsızlık, evden çıkmakta veya ebeveynden ayrılmakta genel olarak zorlanma, belirgin içe çekilme ve isteksizlik de değerlendirme gerektiren belirtiler arasında yer alıyor. Okul reddi yaşayan çocuklarda zamanla “Ben okula gidemiyorum” veya “Ben bunu yapamam” düşüncesi gelişebiliyor. Bu nedenle çocuğun yalnızca okula gitmesi değil, başarabildiği küçük adımların farkına varması da önem taşıyor.
“Bugün çok kaygılı olmana rağmen sınıfa girdin” veya “Zorlandığında öğretmeninden yardım isteyebildin” gibi geri bildirimler çocuğun kendi baş etme becerisini fark etmesine yardımcı olabilir.
