Bebeklikten itibaren uygulanan aşılar, çocukları ciddi hastalıklardan ve bu hastalıkların yol açabileceği kalıcı hasarlardan korumada önemli rol oynuyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Meltem Güneş Aslan, aşı takviminin düzenli takip edilmesinin önemini anlatırken, aşılarla ilgili doğru sanılan yanlışlara da açıklık getiriyor.
Çocuklarımızın sağlığı söz konusu olduğunda aşılar, ebeveynlerin en çok bilgi sahibi olması gereken konuların başında geliyor. Özellikle yaşamın ilk yıllarında bağışıklık sistemi henüz gelişimini sürdürürken yapılan aşılar; çocukların bazı bulaşıcı hastalıklarla karşılaşmadan önce bağışıklık geliştirmesine yardımcı oluyor.
Memorial Ankara Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Uz. Dr. Meltem Güneş Aslan, çocukluk çağı aşılarının yalnızca bireysel korunma açısından değil, toplum sağlığı açısından da önemli olduğuna dikkat çekiyor. Peki ulusal aşı takviminde hangi aşılar bulunuyor, bir aşı dozu gecikirse ne yapılmalı, yan etkiler konusunda aileler neleri bilmeli ve aşılarla ilgili yaygın inanışların bilimsel karşılığı ne? İşte ebeveynlerin bilmesi gerekenler…
Aşılar, bağışıklık sistemini uyararak belirli bir enfeksiyon etkenine karşı koruma sağlayan biyolojik ürünlerdir. Virüs, bakteri, parazit veya mantar gibi mikropların vücuda girerek çoğalması hastalığa neden olur. Bağışıklık sistemi ise bu mikropları yok ederek hastalıkla mücadele etmeye çalışır.
Bebekler enfeksiyonlara karşı daha savunmasız
Bebeklik ve çocukluk döneminde aşılama büyük önem taşır. Yenidoğan bebekler, dış dünyadaki mikroplara karşı henüz tamamen gelişmemiş bir bağışıklık sistemine sahiptir. Anneden plasenta aracılığıyla bebeğe geçen koruyucu antikorlar da yaşamın ilk aylarında giderek azalır. Bu nedenle doğumdan sonraki ilk günler ve aylarda başlayan aşılama, bağışıklık sistemi henüz gelişmekte olan bebek ve çocukların ölümcül olabilen veya kalıcı hasara yol açabilen bulaşıcı hastalıklardan korunmasına yardımcı olur.
Aşılama yalnızca aşılanan çocuğun sağlığı açısından değil, toplum sağlığı açısından da önem taşır. Bir enfeksiyon etkenine karşı toplumun büyük bölümünün aşılanması, hastalığın yayılma zincirinin kırılmasına katkı sağlar. Sürü bağışıklığı olarak ifade edilen bu durum sayesinde, henüz aşılaması tamamlanmamış küçük bebekler ile kanser hastaları gibi bağışıklık sistemi düşük bireylerin de enfeksiyonlardan dolaylı olarak korunması mümkün olur.
Aşılama yalnızca çocuğu korumuyor; toplumdaki hastalık yayılımının azalmasına katkı sağlayarak henüz aşıları tamamlanmamış bebeklerin ve bağışıklığı düşük kişilerin korunmasına da yardımcı oluyor.
Ulusal aşı takviminde hangi aşılar bulunuyor?
Çocukluk dönemi ulusal aşı takvimi;
Difteri
Boğmaca
Tetanoz
Çocuk felci
Tüberküloz
Kızamık
Kızamıkçık
Kabakulak
Suçiçeği
Hepatit A
Hepatit B
Hemofilus influenza tip b
Streptococcus pneumonia
Bunların yanı sıra influenza (grip) aşısı, rotavirüs aşısı, meningokok aşısı, RSV aşısı ve HPV aşısı da doktorun tavsiyesi doğrultusunda farklı yaş gruplarında uygulanabilecek aşılar arasında yer alır.
Aşı takviminde bir dozun gecikmesi, aşılama fırsatının tamamen kaybedildiği anlamına gelmiyor. Eksik aşılar doktorun belirleyeceği yeni bir takvimle tamamlanabiliyor.
Aşılama doğumdan hemen sonra başlıyor
Bebek ve çocuklarda aşılama, doğumdan hemen sonra uygulanan Hepatit B aşısı ile başlamaktadır. Hayatın ilk 1-2 yılı içerisinde birincil koruma serisi tamamlanırken, ilerleyen yaşlarda farklı dönemlerde uygulanan pekiştirme dozlarıyla bağışıklığın devamlılığı sağlanmaktadır. Prematüre bebeklerde de aşılama süreci özel bir önem taşır. Prematüre bebeklere aşılar, gebelik haftasından bağımsız olarak takvim yaşına göre uygulanmaktadır. Aşılar tam doz olarak ve uygun aralıklarla yapılmaktadır. Hepatit B aşısının ilk dozunda ise bebeğin vücut ağırlığı dikkate alınarak ilk doz bebeğin vücut ağırlığı 2000 grama ulaştıktan sonra uygulanır.
Aşı takibinde ailelerin rolü büyük
Ailelerin çocuklarının aşılarını zamanında yaptırmaları ve aşı takvimini düzenli şekilde takip etmeleri da büyük önem taşır. Düzenli hekim kontrolleri sırasında çocukların aşı durumları değerlendirilerek takip edilmektedir. Herhangi bir nedenle aşı takviminde gecikme yaşanması veya bazı aşıların zamanında yapılamaması durumunda ise aşılama için süreç tamamen kaybedilmez. Kaçırılan aşıların, doktor tarafından belirlenen yeni bir takvim doğrultusunda tamamlanabilmektedir.
Aşı sonrasında görülebilen hafif ateş, kırgınlık veya uygulama yerindeki kızarıklık çoğunlukla geçici yan etkiler arasında yer alıyor.
Aşıların yan etkileri çoğunlukla hafif ve geçici
Aşı uygulamalarından sonra genellikle herhangi bir yan etki görülmezken, bazı kişilerde geçici ve hafif yan etkiler ortaya çıkabilir. Aşıya bağlı en sık görülen yan etkiler arasında aşının uygulandığı bölgede kızarıklık ve şişlik, hafif ateş, baş ağrısı, kas ağrısı ve döküntü olabilir. Nadiren alerjik reaksiyonlar gibi daha ciddi yan etkiler de görülebilir.
Aşıların güvenilirliğine ilişkin değerlendirmeler ise uzun ve titiz bilimsel süreçlerden geçer. Aşılar, etkinlikleri ve yan etki gelişimi açısından klinik çalışmaları tamamlandıktan sonra ruhsatlandırılır. Üretim ve dağıtım aşamalarında da çok sıkı kontrollerden geçirilir. Türkiye’de kullanılan aşılar; Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Avrupa İlaç Ajansı (EMA), ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) veya T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından ruhsatlandırılmış aşılardan oluşur.
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü Uz. Dr. Meltem Güneş Aslan
Aşıların otizme neden olduğu iddiası bilimsel araştırmalarla desteklenmiyor. Yapılan çok sayıda çalışmada aşılar ile otizm arasında ilişki olmadığı ortaya konuldu.
Bilimsel araştırmalar aşılar ile otizm arasında ilişki olmadığını gösteriyor
Aşılarla ilgili toplumda zaman zaman çeşitli yanlış inanışlar da gündeme gelebilir. Bunlardan biri, aşıların otizm spektrum bozukluğuna neden olduğu yönündeki iddialardır. Bu iddialar üzerine çok sayıda bilimsel araştırma yapılmış ve aşılar ile otizm arasında bir ilişki olmadığı ortaya konulmuştur. Aşılama sonrasında ortaya çıkabilen hafif ateş ve kırgınlık gibi belirtiler, hastalık geliştiği anlamına gelmez. Bu belirtiler, bağışıklık sisteminin aşıya verdiği yanıtın bir sonucu olarak görülür.
Aşılar çocuk ve toplum sağlığı açısından hayati önem taşıyor
Çocukların aşılarının düzenli olarak yaptırılması ve aşı takviminin sağlık çalışanlarıyla iş birliği içerisinde takip edilmesi gerekmektedir. Bağışıklama programları, bulaşıcı hastalıkların azaltılması ya da tamamen ortadan kaldırılmasında en etkin ve en ekonomik müdahale yöntemlerinden biridir. Bağışıklama sayesinde her yıl milyonlarca çocuğun hayatının korunmasına katkı sağlanmaktadır.
Pretty Mother Yorumu
Aşı konusunda doğru bilgi, en az aşının kendisi kadar önemli. Sosyal medyada hızla yayılan ve bilimsel dayanağı olmayan bilgiler ebeveynlerin kafasını karıştırabiliyor. Çocukluk çağı aşılarının takibinde aile hekimleri ve aile sağlığı merkezlerinin de oldukça titiz bir sistem yürüttüğünü unutmamak gerek. Eksik ya da zamanı gelen aşılar konusunda ailelerin bilgilendirilmesi, aşı takviminin düzenli ilerlemesine önemli katkı sağlıyor. Biz ebeveynlere düşen ise çocuklarımızın aşı takvimini takip etmek, soru ve endişelerimizi güvenilir olmayan kaynaklar yerine hekimlerimizle paylaşmak.
